تولد و پیشینه خانوادگی
شهید آیتالله دکتر سید محمد حسینی بهشتی در ۲ آبان ۱۳۰۷ در محله «لُنبان» شهر اصفهان به دنیا آمد. خانواده او از سادات حسینی و از لحاظ مذهبی، علمی و اجتماعی در شهر اصفهان شناختهشده بودند. پدرش سید فضلالله بهشتی روحانی وارستهای بود که سالها در اصفهان به امامت جماعت و هدایت دینی مردم اشتغال داشت.
این محیط خانوادگی ـ که ترکیبی از معنویت، علم و خدمت اجتماعی بود ـ نخستین بستر تربیتی بهشتی را فراهم کرد.
دوران کودکی و آموزشهای اولیه
بهشتی از همان سالهای کودکی روحیهای جستجوگر، منظم و دقیق داشت. مادرش نقل میکرد که او حتی در ۶ یا ۷ سالگی علاقهمند بود ساعتها مطالعه کند. تحصیلات ابتدایی خود را در مدارس اصفهان آغاز کرد. ویژگی شاخص او در این سنین، نظم، حافظه نیرومند و علاقه شدید به مباحث دینی و اخلاقی بود. گفته میشود در دوران دبستان، بارها قرآن را به شکل کامل تلاوت و حفظ کرده بود.
ورود به حوزه علمیه اصفهان
پس از پایان دوره ابتدایی، مدتی در دبیرستان ادامه تحصیل داد اما روحیه مذهبی و جستجوگر او باعث شد در حدود ۱۴ سالگی وارد حوزه علمیه اصفهان شود. در این حوزه، نزد استادان بزرگ اصفهان به مطالعه مقدمات علوم حوزوی پرداخت؛ از جمله:
- ادبیات عرب
- منطق
- فقه و اصول
- بدیع و بیان
- مبانی کلام اسلامی
استعداد بسیار بالای او سبب شد دورههای مقدماتی را با سرعت و دقت فراوان طی کند و مورد توجه استادانش قرار بگیرد.
مهاجرت به قم و آغاز دوره جدید علمی
در حدود ۱۷ سالگی برای تکمیل تحصیلات راهی حوزه علمیه قم شد. حوزه قم در آن زمان تحت مدیریت علما و مراجع برجستهای چون آیتالله بروجردی، امام خمینی، و علامه طباطبایی قرار داشت.
بهشتی از محضر استادان بزرگی همچون:
- آیتالله العظمی بروجردی
- امام خمینی
- علامه طباطبایی
- آیتالله مرتضی حائری
- آیتالله داماد
بهره برد و دروس سطح عالی و خارج را با جدیت و پشتکار دنبال کرد.
علاقه به نوگرایی علمی و ورود به دانشگاه
او برخلاف بسیاری از طلاب سنتی، به strongly believe داشت که روحانی باید علوم روز را نیز فرا بگیرد. از این رو، در کنار تحصیل در حوزه، وارد دانشگاه تهران شد و در رشته فلسفه تحصیل کرد.
در همین دوران، بهشتی با فلسفه غرب، منطق جدید، روششناسی علمی، و نظریههای جدید اجتماعی آشنا شد و سعی کرد آنها را با اندیشه اسلامی تطبیق دهد.
یادگیری زبانهای خارجی
او به دلیل روحیه جهانگرایی و علاقه به ارتباطات فکری، شروع به یادگیری زبانهای خارجی کرد:
- انگلیسی
- آلمانی
- عربی به صورت تخصصی
تسلط او به زبان آلمانی بعدها در اداره مرکز اسلامی هامبورگ نقش تعیینکنندهای داشت.
آغاز تدریس و فعالیتهای آموزشی
در دهه ۱۳۳۰، بهشتی هم در حوزه قم و هم در مدارس جدید، شروع به تدریس کرد. نگاه او به آموزش، کاملاً نوگرا بود. او معتقد بود روشهای سنتی کافی نیستند و باید سیستم آموزشی اسلامی، علمی و مدرن طراحی شود. این رویکرد بعدها منجر به تأسیس مدارس نوین دینی شد.
